Speleoronilačka ekspedicija u svrhu istraživanja hidrološki aktivne pećine Mračaj koja se nalazi u okviru zaštićenog područja Spomenik prirode „Vrela Sane“, održana je u periodu od 8. do 11. septembra 2023. godine. Ova istraživanja su dio terenskih istraživanja gornjeg toka rijeke Sane, koja pored pomenutog spomenika prirode, između ostalog, obuhvataju i kliusurastu dolinu ove rijeke kod Prizren grada za koju je u toku izrada Studije zaštite.
Pećina Mračaj je tokom prethodnih ekspedicija održanih do 2012. godine istražena u dužini od 400 m, dok je utvrđena vertikalna razvijenost njenih kanala od 26 m. S obzirom da je pećina hidrološki aktivna, podložna je promjenama nivoa podzemnih voda što dodatno otežava njeno istraživanje. Ova istraživanja su obustavljena iz tehničkih razloga nakon što su speleoronioci došli do dijela pećine sa izrazitim kolapsom (odnosno vodopadom) čija visina iznosi oko 3 m.
U nastavku ekspedicije koja je organizovana na potezu od pomenutog kolapsa, istraženo je novih 500 m glavnog kanala, 300 m sporednih kanala koji imaju potencijal za dalje istraživanje te je utvrđen generalni pravac pružanja pećine u pravcu istoka-jugoistoka. Istraživači su bili bazirani na osnovni i najveći kanal, tako da su roneći i savladavajući potopljene i suve dijelove pećine sa kompletnom ronilačkom opremom, uspjeli postaviti liniju i utvrditi dalji horizontalni razvoj pećine. Ekspedicija, koju su vodili svjetski i licencirani speleoronioci Osama Gobara i Mauro Bordinjon, uz logističku podršku Ronilačkog kluba „BUK“ i Speleoronilačke grupe „Karst Odyssey“, podrazumijevala je cjelodnevno vršenje priprema proteklih dana, odlaske na teren, kao i boravak u pećini do 6 sati.
Preliminarne rezultate istraživanja i plan pećine predstavio je pionir istraživanja ove pećine Emir Memić, član SG „Karst Odyssey“. Organizatori istraživanja i predavanja koje je održano 11. septembra 2023. godine u prostorijama Vizitor Centra Pecka, u selu Pecka, opština Mrkonjić Grad su Republički zavod za zaštitu kulturno-istorijskog i prirodnog nasljeđa, Centar za životnu sredinu, Ronilački klub “BUK”, Speleoronilačka grupa Karst Odyssey i GreenWays.
Inače, Spomenik prirode „Vrela Sane” proglašen je 2021. godine i obuhvata površinu od 320,69 ha na teritorijama opština Mrkonjić Grad i Ribnik. Područje je stavljeno pod zaštitu radi očuvanja reprezentativnih hidrogeoloških, hidroloških i geomorfoloških obilježja. Osnovna vrijednost područja je izvorište rijeke Sane, odnosno tri karstna vrela koja se ubrajaju među najjača vrela u Republici Srpskoj. Najznačajniji podzemni karstni oblik je upravo pećina Mračaj, koja se nalazi par stotina metara nizvodno od vrelske zone, na desnoj dolinskoj strani rijeke Sane. Za vrijeme visokog nivoa podzemnih voda pećine Mračaj, voda na ulazu u pećinu izvire na površinu i teče tokom od oko 230 m do ušća u Sanu. Upravljači zaštićenog područja su Šumsko gazdinstvo „Lisina“ i Šumsko gazdinstvo „Ribnik“.
Tekst je preuzet sa sajta: nasljedje.org
