Epidemija pušenja je jedna od najvećih prijetnji javnom zdravlju s kojom se svijet ikada suočio, odgovorna za preko sedam miliona smrtnih slučajeva godišnje, uključujući 1,6 miliona nepušača koji su izloženi pasivnom pušenju. Oko 80 odsto od 1,3 milijarde korisnika duvana u svijetu živi u zemljama s niskim i srednjim prihodima. Upotreba duvana doprinosi siromaštvu preusmjeravanjem potrošnje domaćinstva s osnovnih potreba poput hrane i smještaja na duvan. Ovakvo potrošačko ponašanje je teško obuzdati jer duvan izaziva veliku zavisnost.
Pored ekonomskih troškova upotrebe duvana tu su i mnogobrojne štetne posledice za zdravlje, jer se u dimu cigarete nalazi više od 7.000 štetnih hemikalija. Aktivno pušenje je direktno povezano sa malignim oboljenjima, posebno rakom pluća, bronha, grla, usta i drugih organa disanja; hroničnim opstruktivnim bolestima pluća (HOBP) i drugim respiratornim bolestima; kardiovaskularnim bolestima, uključujući infarkt miokarda i moždani udar; bolestima perifernih krvnih sudova, hroničnim bronhitisom i emfizemom; problemima sa reprodukcijom, kao što su smanjenje plodnosti i negativni ishodi u trudnoći. Naročito problemi intrauterine izloženosti i postnatalne izloženosti uzrokuju rastuću stopu pobačaja, rani gubitak fetusa, prevremeni porođaj, malu porođajnu težinu djeteta, ali prelaskom u krv djeteta povezuju se sa štetnim uticajima na pluća, mozak i druge organe, kognitivni razvoj i povećani doživotni rizik od respiratornih bolesti (astma, karcinom pluća i mozga).
Pasivno pušenje (izloženost duvanskom dimu) ima slične efekte, uključujući veći rizik od respiratornih problema (npr. pogoršanja astme i bronhitisa kod djece) i povećanog rizika od srčanih bolesti, određenih oblika raka čak i kod nepušača. Nepušači udišu 80% prisutnog dima koji ulazi preko pluća, kože, sluzokože usta, oka i na taj način postaju žrtve sebičnosti pušača.
Prema podacima Globalnog istraživanja pušenja koje je sprovedeno 2018. godine u Republici Srpskoj kod školske djece i omladine uzrasta od 13 do 15 godina, pušenje je bilo rasprostranjeno i u populaciji najmlađih: 38,9 odsto, od toga je bilo 41,1 odsto dječaka i 36,8 odsto djevojčica, koji su probali duvan ili neke druge duvanske proizvode. Zabrinjavajući podatak je da se 17,4 odsto mladih u Republici Srpskoj (uzrasta od 13 do 15 godina) izjasnilo da će konzumirati duvan i duvanske proizvode u budućnosti.
Na globalnom nivou, najmanje 37 miliona tinejdžera, uzrasta od 13 do 15 godina, koristi neki oblik duvana, pokazuju podaci Svjetske zdravstvene organizacije iz 2022. godine. U Evropi, 11,5 odsto dječaka i 10,1odsto djevojčica u tom uzrastu puše. Elektronske cigarete i nikotinske kesice su posebno popularne među mladima, ističu iz Svjetske zdravstvene organizacije. Prema procjeni iz 2022. godine, 12,5 odsto adolescenata u Evropi koristi elektronske cigarete, a odrasli samo dva odsto.
Pušenje značajno opterećuje zdravstveni sistem kroz: liječenje kardiovaskularnih bolesti, terapiju hroničnih plućnih bolesti (HOBP, astma), liječenje malignih bolesti (kao najčešće pluća i disajni putevi). Opšti podaci za Republiku Srpsku sugerišu da veliki dio umrlih od kardiovaskularnih bolesti, raka pluća i HOBP je povezan s pušenjem, a pušenje uzrokuje značajan udio prevremenih smrti i bolesti te time i veći teret za zdravstveni sistem.
Predloženi zakonski propis o zaštiti zdravlja stanovništva od duvanskih i ostalih proizvoda za pušenje, između ostalog, propisuje i zabranu pušenja u zatvorenom javnom prostoru, čiji je cilj smanjenje izloženosti stanovništva duvanskom dimu i prevenciji hroničnih bolesti. Ovaj prijedlog je značajan korak za zaštitu zdravlja i prevenciju oboljenja, jer među propisanim mjerama je zabrana reklamiranja, promocije i sponzorisanja proizvoda za pušenje, te ograničavanje prodaje mladima koji nisu punoljetni. Konkretno, propisuje se zakonsko smanjenje dostupnosti za aromatizovane nove proizvode koji su posebno dizajnirani za mlade kao moderni vid inovacije i čija zastupljenost među mladima raste, a svodi se na uživanje u parama u kojima se ograničavaju doze nikotinskih soli i koncentrisane karakteristične arome koje su kao hemikalije veoma toksične za tinejdžere. Osnovni cilj predloženih mjera je zaštita i unapređenje zdravlja stanovništva u Republici Srpskoj, a posebno djece i mladih kao najosjetljivih grupa u društvu.
Na Nacionalni dan bez duvanskog dima – 31. januar, ističemo da je usvajanje zakona ključan korak ka zdravijem okruženju i odgovornijem odnosu prema javnom zdravlju. Globalna zdravstvena strategija i preporuke Svjetske zdravstvene organizacije podržavaju potpune zabrane pušenja u javnim zatvorenim prostorima kao efikasnu mjeru smanjenja zdravstvenih rizika.
Pasivno pušenje predstavlja značajan zdravstveni rizik, jer sadrži isti skup štetnih supstanci (izdahnuti vazduh pušača i zagađene površine) kao i aktivno pušenje, povećava rizik od srčanih i plućnih bolesti čak i kod onih koji sami ne puše, posebno je opasno za zaposlene u okruženjima bez zabrane pušenja (kafići, barovi). Zbog koncentracije duvanskog dima u zatvorenom prostoru, izloženost je često veća nego na otvorenom pa se rizici povećavaju proporcionalno trajanju i intenzitetu izloženosti.
Tekst je preuzet sa sajta: vladars.rs
