Evropska/Svjetska sedmica imunizacije – 24 – 30. aprila 2026. godine

Svake godine, krajem aprila Svjetska zdravstvena organizacija obilježava Svjetsku sedmicu imunizacije, sa ciljem da se promoviše imunizacija kao ključna mjera za prevenciju bolesti i zaštitu života. Ove godine moto Svjetske sedmice imunizacije je “Za svaku generaciju, vakcine d‌jeluju”. U okviru navedene teme, kampanja će se fokusirati na značaj vakcinacije u svim generacijama, jačanje javnog povjerenja, podršku zdravstvenim radnicima i osiguravanje jednakog pristupa zaštiti za sve zajednice i pojedince. Ove godine posebno se ističe značaj i uloga imunizacije u svim starosnim grupama.

U ranom d‌jetinjstvu imuni sistem dojenčadi i male d‌jece se još uvijek razvija, što ih čini podložnim mnogim zaraznim bolestima. Zato se većina vakcina koje štite od bolesti poput hepatitisa B, difterije, tetanusa, velikog kašlja, d‌ječje paralize, morbila, rubele i zaušnjaka daje u prve dvije godine života. Pred polazak u školu i u ranoj adolescenciji neophodne su dodatne doze za održavanje imuniteta protiv morbila, rubele i zaušnjaka kao i protiv difterije, tetanusa i velikog kašlja. U adolescenciji vakcina protiv humanog papiloma virusa igra značajnu ulogu u zaštiti od genitalnih bradavica i određenih malignih bolesti. Tokom trudnoće vakcinacija igra vitalnu ulogu u zaštiti majke i bebe. Primanjem određenih vakcina, trudnice mogu prenijeti zaštitna antitijela na svoju bebu prije rođenja i pomoći u zaštiti i majke i djeteta. U odrasloj dobi, imuni sistem ljudi prirodno slabi kako stare, čineći ih sklonijima teškim infekcijama. Vakcine štite odrasle i starije osobe od bolesti poput gripe i upale pluća, smanjujući rizik od teških bolesti i hospitalizacije i pomažući im da duže ostanu zdravi.

Tokom posljednjih 50 godina program imunizacije koji je pokrenula Svjetska zdravstvena organizacija je doživio izuzetan napredak. Više od 200 godina, vakcine su štitile generaciju za generacijom. Od 1974. godine, preko 150 miliona života je spašeno zahvaljujući vakcinama. Odluke porodica da vakcinišu svoju d‌jecu, zajedno sa posvećenošću zdravstvenih radnika da dopru do svakog d‌jeteta, doprinijele su poboljšanju preživljavanja dojenčadi za 40% u proteklih 50 godina i zaštitile desetine miliona djece od doživotnog invaliditeta.

Danas, svaka zemlja ima svoj program imunizacije a vakcine su globalno priznate za jedne od najsigurnijih, najisplativijih i uspješnih javnozdravstvenih intervencija koje sprečavaju smrtne slučajeve i poboljšavaju kvalitet života.

Sukobi u svijetu, ekonomski izazovi i porast oklijevanja u vezi sa vakcinacijom su neke od prijetnji naporima da se djeca blagovremeno vakcinišu. Propusti u vakcinaciji predstavljaju otvorena vrata za pojavu zaraznih bolesti koje se mogu spriječiti vakcinama, omogućavajući im da se šire među nevakcinisanim osobama. Zato je potrebno uložiti dodatne napore kako bi se omogućilo da niko ne ostane uskraćen za benefite koje pruža vakcinacija.

Kako bi se ispunio ovaj cilj, Svjetska zdravstvena organizacija tokom obilježavanja Sedmice imunizacije poziva zemlje članice da implementacija programa imunizacije treba da bude visoko na listi njihovih prioriteta, te da se izgradnjom povjerenja, dijeljenjem tačnim informacija i promotivnim aktivnostima podrže porodice i pojedinci da donose informisane odluke koje će štititi njih same, njihovu djecu i generacije koje dolaze.

Činjenice o imunizaciji

• imunizacija je jedna od najefikasnijih i najisplativijih zdravstvenih intervencija, koja predstavlja doživotno ulaganje u zdravlje djece i njihovu dobrobit,
• vakcina je najbolji “trener ili učitelj imunog sistema” tako što ga stimuliše na proizvodnju zaštitnih antitijela i ćelija, koje će omogućiti tijelu da kroz proces primarne vakcinacije i revakcinacije dobije potpunu zaštitu od raznih bolesti koje se mogu sprečiti vakcinacijom,
• od prve vakcine protiv malih boginja 1789. godine, pa    sve do najnovijih vakcina koje se danas koriste, zahvaljujući vakcinaciji, životni vijek milijardi ljudi je značajno produžen,
• vakcine su ključni dio održavanja zdravlja u svakoj dobi. Danas vakcine štite ljude tokom cijelog života, od d‌jetinjstva do odrasle dobi, pružajući zaštitu od preko 30 infekcija i teških bolesti,
• zahvaljujući vakcinaciji, velike boginje su eradikovane i niko više ne obolijeva od ove teške bolesti koja je odnosila milione života,
• zahvaljujući vakcinaciji, obolijevanje od dječje paralize u svijetu je smanjeno za 99% u odnosu na 1988. godinu, kada je započet program vakcinacije,
• vakcinacija protiv humanog papiloma virusa može spriječiti do 90%  slučajeva raka grlića materice. Ova vakcina u kombinaciji sa redovnim skrining pregledima je najefikasnije sredstvo za prevenciju raka grlića materice,
• u 2024. godini u svijetu obuhvat trećom dozom vakcine koja štiti od difterije, tetanusa i pertusisa iznosio je 85%,
• male boginje su jedna od najzaraznijih bolesti koje postoje. Procenat djece koja su primila prvu dozu vakcine protiv malih boginja iznosio je 2024. godine u svijetu 84% u odnosu na 2019. godinu kada je procenat iznosio 86%. Nevakcinisana mala djeca imaju najveći rizik od dobijanja malih boginja i komplikacija ove bolesti, uključujući i smrt.

Obilježavanje Sedmice imunizacije u Republici Srpskoj

U Republici Srpskoj, imunizacija se obavlja u skladu sa Zakonom o zaštiti stanovništva od zaraznih bolesti (“Službeni glasnik Republike Srpske” broj 90/17, 42/20, 98/20, 63/22) i Pravilnikom o imunizaciji i hemoprofilaksi protiv zaraznih bolesti (“Službeni glasnik Republike Srpske” broj 104/22). Programom mjera za sprečavanje i suzbijanje, eliminaciju i eradikaciju zaraznih bolesti za područje Republike Srpske, koji se donosi za svaku godinu, definisan je kalendar obavezne vakcinacije djece i omladine, koja je besplatna za svu djecu i omladinu koja joj podliježu.

Navedenim kalendarom obuhvaćene su vakcine protiv deset zaraznih bolesti: tuberkuloza, hepatitis B, difterija, tetanus, veliki kašalj, dječija paraliza, infekcije koje izaziva bakterija hemofilus influence tip b, male boginje, rubela, zaušnjaci.

Pored sistematske vakcinacije djece i omladine, u Republici Srpskoj je obavezna i vakcinacija lica koja su izložena povećanom riziku od nastanka nekih zaraznih bolesti. Tako je obavezna vakcinacija protiv hepatitisa B za zdravstvene radnike, za lica koja rade na održavanju čistoće u javnim komunalnim preduzećima, te za lica koja vrše tetoviranje, stavljanje pirsinga i druge zahvate koji narušavaju integritet kože.

U martu 2023. godine u Republici Srpskoj je počela preporučena vakcinacija protiv humanog papiloma virusa, za uzrast od devet do 14 godina. U martu 2025. godine, gornja uzrasna granica za preporučenu vakcinaciju protiv HPV je povećana sa 14 na 17 godina, što znači da sva djeca od devet godina života do navršenih 17 godina i 364 dana života mogu primiti vakcinu protiv HPV-a bez plaćanja nadoknade od strane korisnika usluga. Ovo je veliki korak u našem zdravstvenom sistemu, jer ova vakcina nudi najbolju zaštitu od ozbiljnih bolesti koje izaziva humani papiloma virus, uključujući rak grlića materice.

U skladu sa podacima kojima raspolaže Institut za javno zdravstvo Republike Srpske, obuhvat imunizacijom u Republici Srpskoj za 2025. godinu je niži od obuhvata koji je potreban za kolektivni imunitet. Analizom dostavljenih podataka od strane zdravstvenih ustanova koje sprovode proces vakcinacije, kod prve doze vakcine protiv tuberkuloze i vakcine protiv hepatitisa B se uočava da je obuhvat vakcinacije oko 97%, dok kod prve doze kombinovanom DTaP-IPV-Hib vakcinom (vakcina protiv difterije, tetanusa, velikog kašlja, dječije paralize i bolesti koje izaziva bakterija hemofilus influence tip b) obuhvat iznosi oko 92%. I dalje se bilježi pad obuhvata u revakcinaciji kombinovanom DTaP-IPV-Hib vakcinom u odnosu na primovakcinaciju. Kada je u pitanju MRP vakcina (vakcina protiv malih boginja, rubele i zaušnjaka), obuhvat vakcinacijom prvom dozom vakcine je 52,86%, a drugom 71,02% za Republiku Srpsku.

Republika Srpska već dugi niz godina učestvuje u obilježavanju Svjetske sedmice imunizacije sa ciljem podizanja svijesti o značaju imunizacije.

Više informacija o Evropskoj/Svjetskoj sedmici imunizacije može se dobiti na:

https://www.who.int/campaigns/world-immunization-week/2026

Tekst je preuzet sa sajta: vladars.rs