U izdanju Srpskog genealoškog centra, Arhiva Republike Srpske i reprezentativnog strukovnog Udruženja arhivskih radnika Republike Srpske objavljena je knjiga Mihaila Hadžistevića Moje bilješke (Beograd 2025, 421 str). Knjigu je priredio mr Miroslav Niškanović. Autor uvodnog teksta je prof. dr Borivoje Milošević.
Mihailo Hadžistević je bio svjedok burnih istorijskih događaja u Bosni i Hercegovini, od austrougarske okupacije 1878. godine, pokreta Srba za crkveno-školsku autonomiju (1896–1905), preko aneksije pokrajina (1908), donošenja Ustava i osnivanja Sabora Bosne i Hercegovine (1910), do Prvog svjetskog rata u kojem se, poput mnogih srpskih rodoljuba i javnih radnika, našao na optuženičkoj klupi. Hadžistević je bio član istorijske deputacije koja je ispred 14 srpskih crkveno-školskih opština caru u Beču predala znameniti prvi memorandum (1896), koji je označio početak višegodišnje političke borbe za zaštitu vlastitih nacionalnih interesa. Bio je saradnik mnogih srpskih listova, poput Prosvjete, Srpskog dnevnika, Narodnog dnevnika, Srbobrana i drugih. Neposredno po austrougarskoj objavi rata Kraljevini Srbiji, Hadžistević je uzet za taoca, a januara 1915. godine ponovo je uhapšen da bi se ubrzo našao u grupi od 156 Srba optuženih za zločin veleizdaje. Hadžistevićeva sjećanja na zloglasni Veleizdajnički proces u Banjaluci, na kojem je oslobođen optužbe, veoma su važna, najviše zbog malog broja ovakvih istorijskih svjedočanstava. Sam proces, poznat po imenu prvooptuženog Vasilja Grđića, predstavlja pokušaj austrougarskih vlasti da zadaju smrtni udarac srpskom nacionalnom pokretu i njegovim prvacima u Bosni i Hercegovini. Hadžistević je bio svjedok ekonomskog propadanja naroda, ratnog siromaštva, gladi i nestašice koje su se posebno osjetile tokom 1917. i 1918. godine: „Zbog svega toga ratno stanje bilo je vrlo nesnosno. Država nije imala za vojsku dovoljno hrane ni odijela, te su vojnici bili gladni i umirali od malaksalosti i goloće. Svak je proklinjao rat i jedva čekao da se što prije svrši – pa kako bilo. Srbi su trpjeli nadajući se da će Monarhija morati kapitulirati“. U novembru 1918. godine učestvovao je u radu Narodnog vijeća Gračanice, snažno se zalažući za stvaranje jugoslovenske države. U poslijeratnom periodu obavljao je niz važnih društveno-političkih funkcija kao član gradskog poglavarstva u Gračanici, zamjenik i vršilac dužnosti gradonačelnika, a kasnije i kao banski vijećnik. Pokrenuo je više zapaženih inicijativa u cilju unapređenja života stanovnika Gračanice i okoline.
Premda su istoričari mahom veoma oprezni prema memoarskim izvorima, zbog stalno prisutne opasnosti preuveličavanja vlastite uloge u pojedinim istorijskim događajima ili prećutkivanja onih okolnosti koje autoru ne idu u prilog, bilješke Mihaila Hadžistevića odišu mirnoćom, staloženošću i istinskim razumijevanjem istorijskih procesa kojima je svjedočio ili u njima učestvovao.
Objavljivanje knjige podržali su: Republički sekretarijat za vjere, Ministarstvo prosvjete i kulture Republike Srpske, Ministarstvo poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede Republike Srpske i MH Elektroprivreda Republike Srpske, MP AD Trebinje.
Tekst je preuzet sa portala: arhivrs.org
